طبیعی است که هر بخش و منطقه ی شیعه نشین برای زنده کردن یاد و خاطره ی شهدای کربلا و احیای فرهنگ عاشورایی در ماه محرم مراسم خاصی را دنبال می کنند و شعر و شعارهایی که در مدح ها و روضه خوانی های آنها به کار می رود نشان دهنده ی فرهنگ اصیل و عقاید کهن این مرز و بوم است.که بصورت سینه به سینه از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و از آنجایی که این نوع شیوه ی عزاداری طبق سنت خاص منطقه و دور از مدگرایی آنچنانی بوده،رنگ اصلی خود را نباخته و نوعی عزاداری سنتی به حساب می آید.حال با مطالعه ی گزارش زیر با شیوه ی عزاداری مخصوص روستای آستمال آشنا می شویم که روش خاص آنها وشعرهایی که در مدحها و مراسمهای خود از آن استفاده میکنند قابل تاُمل است.
مراسم علم گردانی:

رسم بر این است که روستای آستمال به محض فرا رسیدن ماه محرم،عزاداران و عاشقان اباعبدالله الحسین(ع)جامه ی سیاه به تن کرده و در همان روز اول ماه محرم،تعداد سه عدد علم(پرچم)(چوب چهار متری)را با حضور روحانی محل وریش سفیدان و افرادی که به علمدار مشهورند با پارچه های ملوّن پوشانده و در سر آنها نشانه هایی از دست که از جنس برنج یا مس ساخته شده اند،قرار می دهند که آنها را (شدّه)گویند.
علمداران علم را که نشانه هایی از امام حسین و یارانش می باشد،در میدان جلو مسجد بیرون می آورند و مردم در گرد آنها جمع شده و روحانی محل و علمداران اشعار زیر را با لحن حزین می خوانند و مردم نیز آنها را با زمزمه کردن همراهی می کنند.

گویولدن ایلرم مروانه لعنت                عمر سعد و ابو سفیانه لعنت
مردم بعد از سه بار خواندن شعر بالا،در حین زمزمه ی این شعر در دو طرف میدان از علم ها فاصله می گیرن و علمداران با همراهی روحانی و چند تن از ریش سفیدان به صورت ردیفی و پشت سر هم علم هارا در دور میدان به نشانه ی سر گردانی امام و یارانش به حرکت در می آورندکه در حین این عمل این اشعار را با لحن خاصی که حاکی از غم و اندوه از مصیبت های وارده بر امام ویارانش است.با همراهی و زمزمه ی جمع حاضر در دو طرف میدان که بصورت قوسی ایستاده اند،می گویند.
آه و واویلا آه و واویلا آه و واویلا***در کربلا صد واویلا
ای شاه حسین در کربلا***ای وای حسین در کربلا
جِدایَ ساشدولار باشلار***ای وای حسین در کربلا
فغان ایِلَر داغ و داشلار***ای وای حسین در کربلا
هانی قارداش امام حسن***ای وای حسین در کربلا
هانی اُل فاطمه آنان***ای وای حسین در کربلا
دیین گلسین یانا یانا***ای وای حسین در کربلا
بولاشمیشام قزل قانا***ای وای حسین در کربلا
ای خیمه سی تالان اولان***ای وای حسین در کربلا
اُمت لَرَ قربان اولان***ای وای حسین در کربلا
پس از هر بیت از شعر بالا که توسط علم گردان ها خوانده می شود،بیت زیر توسط مردم تکرار می شود:
ای شاه حسین در کربلا***ای وای حسین در کربلا
بعد از اتمام این اشعار ریش سفیدان از وسط جدا شده وعلم گردان ها به گردش خودد ادامه می دهند.وجمع حاضر در دو طرف میدان با نوبت همراه با سینه زنی شعر های زیر را با صدای بلند می خوانند:
(طرف راست):شاه حسین،وا حسین،(طرف چپ):شاه حسین،وا حسین(سه بار)
حسن،حسین                                   یا امام حسین(سه بار)
بعد برای استراحت کردن و نظم یافتن جمع یک نفر با صدای خوش(بیشتر اوقات محرم نوروزی ملقب به مشی)اشعاری از مصیبت وارده به امام حسین را به صورت مناجات می خواند.بعد دوباره این عمل سینه زنی و این عمل خوانی جمع تکرار می شود.در نهایت با سه بار تکرار کردن این عمل،مردم دور علم ها حلقه زده و با پیش خوانی روحانی و علمداران با زمزمه،آنها را همراهی می کنند.
علی آغلار کی عباسیم اُغول وای***تویی یاسَ دونَن قاسم اُغول وای
در آخر با خواندن فاتحه و لعن یزید یزیدیان و قاتلان ابا عبدالله الحسین(ع)مراسم را به پایان می رسانند.
ده روز محرم هر عصر این عزاداری تکرار می شود.با این تفاوت که از روز دوم یا سوم محرم مراسم شاه حسین،وا حسین دیگری که آن هم خاص روستای آستمال است.قبل از مراسم علم گردانی برگزار می شود و بدین گونه است که جوانان در صف های منظم به صورت زنجیر وار قوسی به دور میدان به طرف راست خود حرکت کرده و از طرف راستی خود نظم می گیرند،در حالی که با آهنگ و ریتم خاصی با دست راست خود دو بار به سینه و یک بار به زانو زده و میدان را دور می زنند و به نوبت می گویند:
شاه حسین                                 وا حسین(سه بار)
حسن                                          حسین(سه بار)
شهید                                          امام(سه بار)
مظلوم                                          سوسوز(سه بار)

این مراسم نیز با مناجات،سه بار تکرار می شود.

 هفتم ماه محرم به بعد

روز هفتم محرم الحرام هیئت زنجیر زنان روستا به جوار مرقد مطهر امام زاده سید محمد نوجه مهر شرف یاب می شوند،وبا عزاداری کم نظیر خود در اطراف حرم و نیز در مسجد امام زاده شعیب دوزال که در نزدیکی هم هستند در زنده داشتن حماسه ی عاشورا نقس ایفا می کنند.ضمنآ در محل های یاد شده نیز افراد خاصی سالانه با صبحانه،ناهار و شام از مهمانان پذیرایی می کنند.

روز هشتم محرم به روستا بر می گردند و موقع ورود به روستا معمولآ کمی مانده به ظهر زنجیر زنان،با استقبال هیئت سینه زنان که با پرچم خاص خودشان به آنها ملحق می شوند،به طرف جلوی منازل خانواده های شهدا حرکت می کنند و بعد از نیم ساعت عزاداری با پخش نان مغزدار محلی،مردم محل را ترک می کنند.

روز نهم محرم،یعنی صبح روز تاسوعا هیئت های عزاداری بعد از صرف صبحانه با پرچم های مخصوص خود،سینه زنان و زنجیر زنان به طرف میدان مرکز روستا حرکت می کنند و در صفوف منظم به جمع افرادی که از ساعاتی قبل مراسم شاه حسین،وا حسین را شروع کرده اند می پیوندند.در این هنگام علم ها از مسجد بیرون می آید.همان مراسم که عصرها برگزار می شد.این بار صبح به جا می آورند وبعد از آن یک دسته از مردم پیش از علم و دسته ی دیگر به دنبال علم به حرکت در می آیند و در حال که به سینه می کوبند این اشعار را در مقابل همدیگر با صدای بلند و با لحن محزون می خوانند،طوری که این اشعار قلب هر عاشقی را به لرزه و چشم را به گریه وا می دارد.

ای شیعه لر آغلییون،توکون گوزدن قان یاشین***کسدیلر کربلاده حسینون نازلی باشین
ای شیعه لر مومن لر گُرون بو گون نه اولدی***وا حسرتا وای قارداش،حسینیم شهید اولدی
فاطمه محشر گونی فریاد ایلر وای حسین***آهی لن یری،گویی بر باد ایلر وای حسین
فاطمه دییر اغلار هانی منیم حسینیم***باشینه وُرَر آغلار هانی منیم حسینیم
کربلانون کولوندا شاه حسین های وای حسین***قالدوخ یزید اَلینده شاه حسین های وای حسین
شامنَن یولا دوشمیشم تشنه غریب قارداش وای***قبرین اوسته گلمیشم تشه غریب قارداش وای
وقتی به نزدیکی محل اجتماع عزاداران در بالای روستا میرسند،شعارها عوض می شود. و می گویند:
ای علقمه،ای علقمه،هر دم قیامت ایلمه***ای العطش،ای العطش،هر دم قیامت العتش
بعد از اینکه سه یا چهار مرتبه دو گروه در حال حرکت به طرف شرق روستا(یوخوش)، این اشعار را تکرار کردند. در محل میدان مانندی در کنار رود خانه اجتماع می کنند ومداحان و روحانی حاضر،از جوانان آل هاشم و فداکاری یار باوفای امام(حضرت ابوالفضل العباس(ع)) که روز تاسوعا مختص این حضرت می باشد، مرثیه سرایی می کنند.بعد از اتمام مراسم هیئت زنجیر زنان و سایر مردم جهت زیارت و عزاداری به طرف آرامگاه امامزاده سید جبرئیل که در هفت کیلومتری روستا قرار دارد حرکت می کنند.در عزاداری که هیئت در اطراف حرم بر پا می کند،علم های روستا نیز،در وسط دسته عزاداران حرکت می کنند.در آن روز از روستاهای اطراف هم جهت عزاداری به آنجا می آیند.بعد از پایان مراسم و صرف ناهار که هر ساله از طرف آقای حسین محمد نژاد و چند نفر دیگر احسان می شود،مردم به روستا بر می گرددند.در مسیر زیارتگاه تا روستا یک عدد علم دیگر را به نشانه ی حضرت علی اصغر(ع)با پارچه های آماده و رنگارنگ می پوشانند و در نزدیکی روستا همه جمع می شوند و مانند مراسم صبح،دو دسته می شوند وبه سینه کوبیده و شعار های صبح را تکرار می کنند تا به حیات خانه ی مرحوم حسین اعظمی(بیوک آقا )می رسند،آنجا استراحت کوتاهی کرده و از سوی میزبان پذیرائی می شوند.
بعد از خواندن فاتحه بر در خانه هایی که تازه درگذشته دارن،دوباره با همان شعارها از کوچه ها رد شده  وبه میدان روستا می رسند.در میدان مختصری از مراسم شاه حسین را انجام داده و مراسم آن روز به پایان می رسد.
صبح روز عاشورا:بعد از صرف صبحانه،همانند روز تاسوعا مراسم شاه حسین و شعارهای خاص آن اجراء شده و علم ها از طرف ورودی روستا به طرف پشت کوه مشهور به یزید داشی(سنگ یزید)یا قبرستان قدیمی آستمال بدرقه می شوند.
در آنجا بچه هایی که همراه علم به آنجا می روند یزید فرضی را سنگ باران می کنند.و در آنجا توسط آقای کربلائی عبدالله عبدالهی(دایی) احسان داده می شود.
مردم نیز در ورودی روستا با نوحه خوانی و ذکر مثبیت گریه می کنند.......وساعتی مانده به ظهر شرعی جوانان با صف های منظم مراسم شاه حسین،وا حسین را شروع می کنند.زنجیر زنها و بعضی از کسانی که کفن پوش شده اند هم از طرف پایین روستا زنجیر زنان به طرف ورودی روستا که محل انجام مراسم است حرکت کرده و جهت پیشواز علم ها راهی می شوند.در این موقع علم ها به نقطه ی خاصی که صخر ه ی سنگی است،می رسند.به محض دیدن علم در زمان قدیم مراسم قمه زنی شروع می شد که بعد از تحریم این عمل مردم همگی با هم به سرهای خود کوبیده و با صدای بلند و با حالت گریه و ناله در حالی که دو دسته شده اند به نوبت می گویند:
آغام وای حسین وای***امام وای حسین وای(سه بار)
ای داد شمرین الیندن***فریاد شمرین اَلیندن(سه بار)
نجه قان آغلاماسون داش بو گون***کسیلیب یتمیش ایکی باش بوگون(سه بار)
آغام وای حسین وای***امام وای حسین وای(سه بار)

در این حال قیامتی بر پا می شود و زنان با جمعیتی انبوه در یک طرف با شعار سوزناک مردان گریه سر می دهند و از طرفی اسب تزئین شده ای به نماد اسب حضرت قاسم(ع)آورده و این شعر را می خوانند:
قاسمون آتی گَلدی یا محمّد***قانلی خلاتی گَلدی یا محمّد
و از طرف دیگر گروهی شهیدگاه(تابوت)را می آورند و همراه با آن نوحه ی خاصی را هم خوانی می کنند.همه مردم ودسته ها و گروها و هیئت ها در میدان اصلی جلوی مسجد به هم می رسند و به محض شنیدن اذان و الله اکبر،با صدای بلند و اندوهناک به نشانه ی شهادت ساقی تشنه لبان،حضرت ابولفضل العباس(ع)و افتادن علم از دست آن حضرت و شهادت امام حسین(ع)به سر زنان و گریه کنان شعر زیر را سر می دهند:
یاتدی علم ابالفضل***سندی بِلیم ابالفضل
و همراه با خواندن این شعر علم ها را خم کرده و برای خلع شال های بسته شده،به مسجد می برند و مردم همچنان به تکرار شعر بالا با حالت خاص و سوزناک و غرق در ماتم و اندوه،میدان را دور زده و رو به قبله می نشینند.روحانی محل و مداحان ذکر مصیبت ال طاها را می خوانند.
 
تصاویر این مطلب توسط براداران:محمد علی عابدپور و سردار پورطهماسب تهیه شده.